İdeologiya.az Facebook-da

Zəhmət olmasa 7 saniyə gözləyin... Bağla
Dünyanı dəhşətə salan Ebola virusu necə üzə çıxdı… (Onu kəşf edən həkim danışır) |


Son dəqiqə

SOSİAL > Dünyanı dəhşətə salan Ebola virusu necə üzə çıxdı… (Onu kəşf edən həkim danışır)

Dünyanı dəhşətə salan Ebola virusu necə üzə çıxdı… (Onu kəşf edən həkim danışır)
Tarix : 14 Avqust 2014 0:29

Heç bir çarəsi olmayan bu ölümcül virusun tibb aləminə necə bəlli olduğu barədə Fransanın “Le Monde” qəzeti yazır

Afrikanın bir neçə ölkəsində yayılan və rəsmi rəqəmlərə görə, 1000-dən çox adamın ölümünə səbəb olan, artıq başqa qitələrdə də qeydə alınan dəhşətli Ebola virusu necə peyda olub?

 

Heç bir çarəsi olmayan bu ölümcül virusun tibb aləminə necə bəlli olduğu barədə Fransanın “Le Monde” qəzeti yazır. Bugun.az virtualaz.org saytın aistinadla bu məqalənin tərcüməsini oxuculara təqdim edir:

***

Hər şey 1976-cı ilin sentyabrında Antverpendə (Belçika) parlaq göy rəngli Çin termosundan başladı. Onu əl bağlamasında Belçikanın “Sabena” aviaşirkətinin o vaxt Zairin paytaxtı olan Kinşasa şəhərindən uçan təyyarəsinin adi sərnişini gətirmişdi. Termos Antverpendəki Tropik Təbabət İnstitutunun mikrobilologiya laboratoriyasına çatdırıldı. Qabı qəbul edən əməkdaşlar arasında gənc həkim Piter Piot da var idi. Tələbəlik illərində P.Piot onu yoluxucu xəstəliklər üzrə ixtisaslaşmaqdan çəkindirməyə çalışan və bu sahədə perspektiv olmadığını deyən müəllimlərinə qulaq asmamışdı.

“Termosda yarıərimiş buz kubiklərinin arasında iki şüşə qab var idi. Onlardan biri sınmışdı. Qan suya qarışmışdı. Xoşbəxtlikdən ikinci qab salamat idi” – deyə hazırda nüfuzlu London Gigiyena və Tropik Təbabət Məktəbinin direktoru olan Piter Pyot xatırlayır.

Piter Piot

Nümunələr Zairdə işləyən belçikalı həkimin yazdığı məktubla müşayiət olunurdu. Piter Piot bu məktubdan öyrənir ki, şüşə qablardakı qan ehtimalən sarı titrətmə xəstəliyindən ölən belçikalı missioner-bacıların qanıdır.

“Bizim laboratoriya arboviruslarla işləyirdi. Sarı titrətmə-qızdırma xəstəliyini törədən virus da bura aiddir. Ona görə də nümunələri bizə göndərmişdilər” – deyə P.Piot xatırlayır.

Soxulcana oxşayan nəhəng virus

Bununla belə laboratoriyada qan nümunələrini mikroskopla tədqiq edərkən soxulcan formasında olan nəhəng virus aşkar edildi.

“O vaxt hələ Google yox idi. Ona görə də viruslar atlasının dalınca kitabxanaya getmək lazım gəldi. Biz hemorratik titrətmə yaradan Marburq virusu ilə bənzərlik aşkar etdik” – Piot deyir.

Həmin vaxtlar Zairdə yüksək ölüm səviyyəsi ilə müşayiət olunan naməlum epidemiya yayılmaqda idi.

P.Piot deyir: “Biz Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatından (ÜST) bu virusun tədqiq edilməsini dayandırımaq barədə təcili teleqram aldıq, çünki naməlum virus olduqca təhlükəli hesab olunurdu. Bununla belə biz artıq nümunələri ABŞ-ın Atlanta şəhərindəki Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzinə göndərmişdik. Oradan bizə demişdilər ki, bu, Marburq virusu deyil”.

Siyasi qərar

Gənc Piter Piotun qarşısında hər mikrobioloqun arzusu olan yeni virus kəşfini reallaşdırmaq imkanı açılmışdı. Ona görə də o, özünə söz verdi ki, hökmən Zairə getməlidir. Təəssüf ki, onun işlədiyi laboratoriyada bu səfəri maliyyələşdirmək üçün vəsait yox idi.

Ancaq hər halda onun arzusu yerinə yetir. On gün sonra Belçikanın Xarici İşlər Nazirliyindən Piota zəng edirlər və soruşurlar: “Ertəsi gün Kinşasaya uça bilərsənmi?”

“Qərar siyasi idi. Zairə amerikalıların, Xənubi afrikalının və fransız, ÜST eksperti Pyer Syuronun daxil olduğu mütəxəssislər missiyası yola düşürdü. Və missiyanın tərkibinə daxil etmək üçün belçikalı da lazım idi. Mən qrupda ən gənc idim, çünki daha yaşlı və daha təcrübəli mütəxəssislər ora getmək istəmirdilər” – deyə Piot bildirir.

Həmin vaxt ÜST ehtiyat edirdi ki, epidemiya Zairin paytaxtı, 3 milyon adamın yaşadığı Kinşasaya çata bilər.

Gecə saatlarında Afrikaya yola düşən təyyarədə Piter Piot səhərə qədər gözünü yuma bilməyib. Missiya Zairə çatıb. 5 nəfərdən ibarət kiçik mütəxəssis qrupu “Hercules C-130” təyyarəsinin göyərtəsinə qalxıb və Konqo çayının sahilində yerləşən, epidemiyanın tüğyan etdiyi Bumba şəhərinə yola düşüb.

Təyyarənin göyərtəsində “Land Rover”, yanacaq ehtiyatı, tibb avadanlıqları və qoruyucu vasitələr – maskalar, əlcəklər, bir neçə respirator da var idi.

P.Piot deyir ki, respiratorlardan istifadə əsl əzab idi: “Geyinirsən və on dəqiqə sonra boğulmağa başlayırsan”.

Pilot dedi: “Əlvida!”

Təyyarənin heyəti bu ekspedisiyadan cüzi də olsa məmnun görünmürdü. 3 saatlıq uçuşdan sonra “Hercules” Bumbada yerə endi, ancaq pilotlar heç mühərriki də söndürmədilər. Komandir köməkçisi ilə birlikdə kabinədən çölə çıxmadı, onlar yerli əhali ilə hər hansı təmasdan qaçırdılar.

5 tibb mütəxəssisi təyyarədən çıxanda pilotlar onlara deyir: “Əlvida!”.

Heç də ümidverici vidalaşma deyildi…

Sanitar kordon

Bumbadan həkimlər qrupu yola çıxır. Həmin vaxt ölkədə musson yağışları mövsümü idi. Onlara 120 kilometrlik yolu keçib epidemiyanın ocağı olan Yambukuya çatmaq üçün 7 saat vaxt lazım gəldi. Bu kənddə çoxdandır katolik missiyası var idi. Keşiş və rahiblər həkimi olmayan xəstəxana, məktəb və kənd təsərrüfatı kooperativi saxlayırdılar. Onlardan 4-ü artıq naməlum xəstəlikdən ölmüşdü. Daha 4-ü isə sonra öldü.

Keşiş və rahiblərin yaşadığı binalar arasında ev var idi. Missionerlər naməlum virusun yayılması təhlükəsini dərk etdiklərindən orada simvolik sanitar kordon yaratmışdılar. Kəndirdən üzərində “Giriş qadağandır” sözləri yazılmış lövhə asılmışdı.

“Missioner bacılar fransız dilində situasiyanı izah etməyə çalışanda mən onlardan birinin doğma flamand ləhcəsini dərhal hiss etdim. Kəndirin üstündən tullanıb özümü onlara flamandca təqdim etdim və izah etdim ki, Antverpendən gəlmişik, məqsədimiz epidemiyanı dayandırmaqdır. 27 yaşında adam heç nədən çəkinmir” – Piot xatırlayır.

Qadınları daha çox yoluxduran virus

Kənddə işə başlayan həkimlər xəstələrin qanından nümunələr götürüblər və məlum olub ki, virus Antverpendə tədqiq olunan həmin soxulcanvari virusdur.

Bundan başqa, mütəxəssislər onun necə yayılmasını araşdırmağa başladılar: Virus insandan insana keçirmi? Və hansı daşıyıcılar vasitəsilə? Ağcaqanadlarınmı? Hansısa başqa heyvanlarınmı?

Həkimlər Yambuku və ətraf kəndlərin sakinlərini dindirdilər. Epidemiya zamanla necə inkişaf edib? Xəstə yoluxma anında harada olub?

Piter Piot və onun həmkarları dərhal müəyyən ediblər ki, katolik missiyasının xəstəxanasından uzaqda yoluxma halları azdır. Bundan əlavə, xəstələrin çoxu yaşlılar idi. Bu da virusun ağcaqanadlar vasitəsilə yayılması ehtimalını aradan qaldırırdı. Daha sonra həkimlər qadınlar arasında yoluxma hallarının daha çox olduğunu müəyyən etdilər. Yoluxan qadınların sayı kişilərdən 50 faiz çox idi.

 

 

 

Bu fakt belə ehtimalı meydana çıxardı ki, virusun yayılması hansısa formada doğuşla və hamiləliklə bağlıdır.

 

Bununla belə xəstə qadınların çoxu doğuşdan əvvəl məsləhətə gəlmişdilər. Bacılardan biri danışırdı ki, pasiyentlərə vitamin iynəsi vurublar. Və bu zaman gigiyena qaydalarına əməl olunmadığı da aydınlaşdı. Məlum oldu ki, səhərlər bacılara 5 şpris verirlər və onlar hər şprislə bir neçə pasiyentə iynə vururlar. İynələri yuyurlar, ancaq sterilizə etmirlər. Virusun yayılması üçün münbit şərait idi.

 

Tezliklə mütəxəssislər onu da üzə çıxardılar ki, yoluxanların çoxu naməlum virusdan ölənlərin dəfnində iştirak ediblər və ölənlərin cəsədlərini yuyublar. Cəsədlər isə əksər hallarda xəstənin qanı, qusuntusu, bədən mayesi ilə bulaşmışdı. Bədən mayesi isə əsas yoluxma mənbələrindən biridir.

Karantin

Səbrlə aparılan detektiv işi öz faydasını verməyə başladı. Xəstələrin və onlarla təmasda olanların karantin altına alınması, əhalinin məlumatlandırılması və steril şprislərdən istifadə öz adını Yambuku yaxınlığından axan Ebola çayından götürmüş virusun səbəb olduğu, 300-dən çox adamın ölümünə səbəb olan birinci epidemiyanı dayandırmağa imkan verdi.

Analizlər göstərdi ki, alimlər tibb elminə məlum olmayan yeni virusla qarşı-qarşıyadır.

Bir neçə il sonra Piter Piot Zairə başqa virusla, HİV-lə mübarizə üçün qayıtmışdı. O, sübut edə bildi ki, əvvəlcə homoseksualların yoluxduğu virus hetereseksual təmaslarda da keçə bilər.

BMT-nin HİV-ə qarşı mübarizə proqramının keçmiş direktoru olan Piot bu barədə  öz avtobioqrafiyasında ətraflı bəhs edib.

Bu ilin fevralında Piot 65 yaşında yenidən Yambukuya gedib. Orada o, 1976-cı ildə missionerlərin xəstəxanasında tibb qardaşı işləyən və Ebola virusuna yoluxan Sukato Mandzomba ilə görüşüb.

“Sukato nəinki Yambukuda qalıb yaşamaqda davam edir, üstəlik indi yerli xəstəxananın laboratoriyasına başçılıq edir və öz vəzifəsinin

öhdəsindən çox yaxşı gəlir” – deyə Piot fəxrlə bildirir.

loading...
316 dəfə baxılıb

BƏNZƏR XƏBƏRLƏR

XƏBƏR LENTİ

24 Yanvar - Günün qoroskopu
İŞİD son cəbhəni də tərk etdi: Mosulun şərqi... - İraq
10 saniyəyə 19 bina partladıldı - Video
Serbiya və Rusiya bu ölkəni parçalamağı planlaşdırır
Azərbaycanlı AŞPA-nın vitse-prezidenti seçildi
Prezident İlham Əliyevdən köçkünlərlə bağlı - Mühüm fərman
Məşhur Femen hərəkatı dağıldı
Ordumuz əməliyyat şəraitinə tam nəzarət edir - Nazir
Bakıya enən təyyarələrlə bağlı - Yeni qayda
Kremlin Ukraynada təxribatçılara xərclədiyi – Şok məbləğ
Ərdoğan Afrikada davul çaldı - Foto
Guya bunların yenilməz ordusu var – İlham Əliyev
Bakıda beynəlxalq forum keçiriləcək
Krım tatarları dünya dövlətlərinə müraciət etdilər
Rusiya təkbaşına qaldı: Qərb şirkətləri üz çevirdi
Tramp NATO-nu yenidən formalaşdıracaq
Prezident İlham Əliyev yeni hərbi şəhərciyin açılışında - Foto
Türkiyədə referendum bu şüarla keçiriləcək
Dolların məzənnəsi kəskin azaldı
Erməni təxribatı ifşa olundu – Madriddə
Dalay Lama: “Putinlə Trampa inanıram”
Kəndimizin son günü (17-ci yazı)
Azərbaycan klublarının təcrübəsi çoxdur - Stamenkoviç
Rusiyanın Energetika naziri neftin bu ilki qiymətini açıqladı
İŞİD Mosulun ən böyük otellərdən birini partlatdı
İstanbulun tarixi sarayı dənizə doğru axır
Livanda terror: Canlı bomba vuruldu
Tramp Qurani-Kərimdən ayələri dinlədi - Video
Medvedev yenidən Partiya sədri seçildi
Ərdoğan:
Qadınlar infarkta daha meyillidir
İstanbulda evlənən Muradın Mərakeşdə də toyu oldu - Fotolar
Raminə Eyvazqızı - Nənəmin tatusu
Nərmin Dadaşova - Hamilə qadın çiyələk istəsə, sizmi verəcəkdiz?
Murad Köhnəqala -
Elçin Hüseynbəyli - Tanrı əbədi iqtidardır, Qardaşım!
Günel Natiq - Əsəblərə toxunan reklamlar
Millət vəkili “Vətən qoxusu”nu təqdim etdi - Foto
Əfsanə geri döndü - Foto
Madonna Trampı təhqir etdi - Canlı yayım dayandırıldı
Psixoloqdan SOS: Telefon xəstəliyi...
Hindistanda qatar relsdən çıxdı - 36 ölü, 100 yaralı
Sabaha olan hava proqnozu açıqlandı
Türkiyə ordusu 165 İŞİD hədəfini vurdu
Çinin üç gəmisi mübahisəli zonaya girdi
Tramp Türkiyəyə gəlir? - Rəsmi açıqlama
Bu ölkə silkələndi: 8 ballıq zəlzələ
Emin və Kamranın komandasından əzmkar qələbə
Qazaxıstandan Astana açıqlaması:
Pakistanda daha bir partlayış: 25 ölü
Tramp ABŞ-ın dünyadakı bu mövqeyinə son qoyur - Şərh
Əmək pensiyalarının sığorta hissəsi artırıldı
Azərbaycan Türkiyədən uşaq geyimi idxal edən ölkələr siyahısında 3-cü pilləyə qalxıb
Prezident İlham Əliyev Həsən Ruhaniyə başsağlığı verib
Xəbərdarlıq: Yollar buz bağlayacaq
Deputatlarımız Maliyə gedir - Dağlıq Qarabağ məsələsi müzakirə olunacaq
Günün qoroskopu: baş verənləri diqqətlə izləyin
Berlindən Rusiya və Türkiyənin Suriyadakı uğuruna - Reaksiya
Qorbaçov buna görə cavab verməlidir - Rusiyalı deputat
Rusiya ilə Suriya arasında şok müqavilə
ABŞ-da yeni dövr: Donald Tramp and içdi
Ukrayna 20 Yanvar faciəsini andı
Britaniyadan Kremlə tələb: “Topraqları geri qaytar”
Qambiyada vəziyyət gərginləşdi: 45 min insan ölkədən qaçdı
Əsəd istefa şərtini açıqladı
Cəmilov Krım türklərinə səsləndi: “Tərk etməyin”
Ordumuz 20 Yanvar şəhidlərini andı - Foto
Obama prezident kimi son zəngini bu liderə etdi
Dünya ölkələri 20 Yanvarı anır - Foto
Gürcüstanda qaz böhranı: Müxalifət təcili izahat tələb edir
Türkiyədən ABŞ-a İncirlik tənqidi
27 il öncənin həqiqətləri: Kimdir günahkar?
Kəndimizin son günü (16-cı yazı)
Alman kəşfiyyatının Türkiyə narahatlığı
Tramp və nüvə çemodanı: “qırmızı düymə” necə basılır...
20 yanvar-tariximizin qanlı və şanlı səhifəsi - FOTO
“Qafqaz”ın taleyinə aydınlıq gətirildi - Nazirlikdə görüş
Nobel sülh ödülçüsünün 20 Yanvar qırğını
Sabahın hava proqnozu açıqlandı
20 Yanvar şəhidləri Bakı İstintaq Təcridxanasında da anıldı
20 Yanvar faciəsi Los-Ancelesdə - Foto
20 Yanvar faciəsinin iyirmi yeddinci ildönümü Cəlilabadda rayonundada anıldı
Prezident İlham Əliyev Şəhidlər Xiyabanında
20 Yanvar faciəsinin iyirmi yeddinci ildönümüdür
Xəbərdarlıq: Havalar kəskin soyuyur
20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi Vaterloda yad edildi - Foto
Alman kəşfiyyatı: PKK bizə görə...
Livan mətbuatında 20 yanvar faciəsi ilə bağlı məqalə
Trampın dedikləri gözəldir - Yıldırım
Cənubda 100 min hektarlıq park yaradılacaq
Əsəddən Astana sammitinə reaksiya
ABŞ İŞİD-in 2 düşərgəsini məhv etdi
Gülənin yaxınına tarixi cəza - 319 il
Bakıda kirayə mənzillər bahalaşdı
Bu dövlət rüsumlarının məbləği azaldılır
Uçuş təhlükəsizliyi ilə bağlı proqram hazırlanır
Afrika İttifaqı bu islam ölkəsinə hücuma hazırlaşır
Rusiyada hakimiyyətdən narazılıq artır - Sorğu
    Təsisçi və Baş redaktor:
    TEYLOR FƏTİŞOĞLU

    Telefon:
    050 288 89 09

    Bakı, Mətbuat prospekti 529-cu məhəllə .
    Azərbaycan nəşriyyatı 9-cu mərtəbə.

    Email: ideologiya.az@gmail.com